Każdego dnia produkujemy odpady organiczne, które trafiają do kosza, nie zastanawiając się nad tym. Obierki, fusy po kawie, resztki jedzenia : te materiały są w rzeczywistości cennym zasobem. Wermikompost przekształca je w ultra-skoncentrowany naturalny nawóz, dzięki cichej pracy dżdżownic. Oto wszystko, co warto wiedzieć, aby zrozumieć, wytworzyć i używać wermikompostu w domu.
Wermikompost jest wynikiem przetwarzania materii organicznej przez określone dżdżownice, głównie czerwonego robaka Eisenia fetida, zwanego także robakiem obornikowym lub robakiem tygryskowym. Robaki te pożerrają odpady organiczne, trawią je i produkują poprawnik o wyjątkowej wartości odżywczej dla roślin. Ten proces nosi nazwę wermikompostowania lub lombrikompostowania i odbywa się w specjalnie do tego zaprojektowanym pojemniku : wermikompostowniku.
To, co odróżnia wermikompost od klasycznego kompostu, to przede wszystkim jego stężenie składników odżywczych, delikatna i jednorodna tekstura oraz niemal całkowity brak zapachu, gdy system jest dobrze zarządzany. To żywy produkt, bogaty w korzystne bakterie, enzymy i kwasy humusowe, który poprawia nie tylko odżywianie roślin, ale także strukturę podłoża.
Dżdżownica jest jednym z najbardziej pożytecznych organizmów na planecie i jednym z najmniej docenianych. W naturalnym środowisku spędza życie na pożeraniu rozkładającej się materii organicznej, jej przemianie i wzbogacaniu gleby swoimi odchodami, zwanymi turykuami. Te turykuy są naturalnie bogate w azot, fosfor, potas i wapń w formach bezpośrednio przyswajalnych przez korzenie roślin.
W wermikompostowniku zachodzi ten sam proces, ale skoncentrowany i przyspieszony. Robaki stosowane w wermikompostowaniu to nie zwykłe ogrodowe dżdżownice. Są to robaki epigejne, żyjące na powierzchni i w wyższych warstwach gleby, szczególnie przystosowane do szybkiego rozkładu świeżych materiałów organicznych. Eisenia fetida to najczęściej stosowany gatunek : jest żarłoczna, produktywna, odporna na wahania warunków i łatwo się rozmnaża. Dobrze zadomowiona populacja może przetworzyć kilkaset gramów odpadów dziennie.
Wiele osób myli wermikompost z kompostem. Oba są naturalnymi nawozami powstającymi z rozkładu materii organicznej, jednak różnią się znacząco sposobem produkcji, składem i zastosowaniem.
Klasyczny kompost powstaje w wyniku fermentacji mikrobiologicznej – procesu wytwarzającego ciepło, wymagającego zwykle dużej ilości surowców, zewnętrznej przestrzeni i kilku miesięcy oczekiwania, zanim produkt nadaje się do użycia. Wermikompost natomiast powstaje w ciągu kilku tygodni, w temperaturze pokojowej, w skromnej skrzynce, która zmieści się w kuchni, na balkonie czy w garażu. Jest znacznie bogatszy w bezpośrednio przyswajalne składniki odżywcze niż klasyczny kompost, dlatego stosuje się go w znacznie mniejszych ilościach. Ma drobną, jednorodną strukturę, bez grudek, zbliżoną do wysokiej jakości ziemi ogrodniczej. Wbrew powszechnym przekonaniom dobrze prowadzony wermikompostownik praktycznie nie wydziela żadnych nieprzyjemnych zapachów.
Wermikompost jest często nazywany czarnym złotem ogrodu – i ta reputacja nie jest przesadzona. Jego skład sprawia, że należy do najbardziej kompleksowych nawozów, jakie istnieją: dostarcza azotu wspomagającego wzrost liści, fosforu niezbędnego do rozwoju korzeni i kwiatów, potasu wzmacniającego odporność roślin oraz szerokiej gamy mikroelementów w formach o wysokiej biodostępności.
To, co czyni wermikompost naprawdę wyjątkowym, to to, co wnosi ponad same składniki odżywcze. Jest bogaty w pożyteczne bakterie poprawiające aktywność mikrobiologiczną gleby, enzymy ułatwiające korzeniom wchłanianie składników pokarmowych oraz kwasy humusowe poprawiające strukturę podłoża i jego zdolność do zatrzymywania wody. Innymi słowy, nie odżywia tylko roślin – odżywia glebę, w której rosną. A żywa gleba to gleba, która wydaje rośliny silniejsze, bardziej odporne na choroby i wydajniejsze.
Wermikompostownik to skrzynka, zazwyczaj złożona z kilku nakładanych na siebie poziomów, w której żyją i pracują dżdżownice. Zasada działania jest prosta: odpady organiczne trafiają do górnej skrzynki, dżdżownice stopniowo je rozkładają, a gotowy wermikompost gromadzi się w dolnych skrzynkach, gotowy do pobrania.
Dolna skrzynka wyposażona jest w kranik umożliwiający pobieranie odcieku z wermikompostowania, zwanego też herbatą dżdżownicową. Ten brązowy płyn, który przed użyciem należy znacznie rozcieńczyć wodą – zalecenia mówią o proporcji jednej części odcieku na dziesięć części wody lub rozcieńczeniach jeszcze większych – stanowi naturalny nawóz płynny o znakomitej skuteczności do podlewania roślin doniczkowych lub ogrodowych. Nic się nie marnuje: dżdżownice jednocześnie przetwarzają odpady w nawóz stały i nawóz płynny. Wermikompostownik standardowej wielkości może przetwarzać odpady organiczne gospodarstwa domowego liczącego od dwóch do czterech osób i produkować wystarczającą ilość wermikompostu do utrzymania warzywnika, roślin doniczkowych lub niewielkiego rozdzielonego systemu akwaponicznego.
Robaki nie jedzą wszystkiego, a rozumienie tego, co im odpowiada, jest kluczem do dobrze działającego wermikompostownika. Ogólnie rzecz biorąc, nadaje się wszystko, co pochodzi z kuchni i łatwo się rozkłada : obierki z owoców i warzyw, fusy kawowe i papierowe filtry, torebki herbaty, czerstwa pieczywo, rozgniecione skorupki jajek, resztki gotowanych posiłków bez nadmiaru soli ani sosu, suche liście, nieglancowany papier gazetowy poszarpany na małe kawałki.
Ważne jest różnicowanie dostarczanych materiałów, aby zachować równowagę między materiałami wilgotnymi a suchymi. Wermikompostownik, do którego trafia zbyt dużo wilgotnych materiałów bez uzupełniania suchymi, może stawać się kwaśny i zbyt zbity, co stresuje robaki. Proporcja około dwóch trzecich materiałów wilgotnych i jednej trzeciej materiałów suchych to dobry punkt wyjścia. Lepiej dodawać odpady w regularnych małych ilościach niż za jednym razem w dużych porcjach, co sprzyja jednorodnej dekompozycji i zapobiega przykrym zapachom.
Niektóre odpady należy całkowicie wyeliminować z wermikompostownika – albo dlatego, że bezpośrednio szkodzą dżdżownicom, albo dlatego, że zaburzają równowagę całego systemu. Mięso, ryby i nabiał szybko fermentują, generują nieprzyjemne zapachy i przyciągają szkodniki. Cytrusy w dużych ilościach nadmiernie zakwaszają środowisko. Cebula, czosnek i przyprawy w dużych ilościach drażnią dżdżownice i powodują ich ucieczkę. Tłuszcze znacznie spowalniają rozkład i tworzą nieprzepuszczalną barierę.
Należy również unikać chorych roślin lub traktowanych pestycydami: dżdżownice to żywe organizmy wrażliwe na substancje chemiczne. Sól, nawet w małych ilościach, jest dla nich toksyczna. Prosta zasada, która pozwoli uniknąć błędów: jeśli dany odpad mógłby naturalnie trafić do ściółki leśnej lub do ogrodu, zazwyczaj można go dodać do wermikompostownika.
Dla tych, którzy chcą zacząć bez natychmiastowych nakładów finansowych, samodzielne wykonanie wermikompostownika to dostępna opcja. Najprostsza wersja wykorzystuje dwa nieprzezroczyste plastikowe pojemniki, które można wsadzić jeden w drugi: górny pojemnik, z otworami w dnie, przyjmuje dżdżownice i odpady, natomiast dolny zbiera cenny płyn wermikompostowy. Jako podłoże startowe wystarczy mieszanka ziemi ogrodowej, zwilżonych suchych liści i podartego kartonu, aby przyjąć pierwsze dżdżownice.
To podejście ma zaletę ekonomiczną i pozwala zapoznać się z wermikompostowaniem przed inwestycją w bardziej dopracowany model. Ma jednak wyraźne ograniczenia: plastik w kontakcie z odpadami i glebą, dyskusyjna estetyka oraz mniejsza trwałość. Do regularnego i długotrwałego użytku wermikompostownik zaprojektowany specjalnie w tym celu będzie zawsze wydajniejszy i przyjemniejszy w codziennym użytkowaniu.
Wybór wermikompostownika zależy przede wszystkim od Państwa sytuacji i sposobu użytkowania. Dziś istnieją rozwiązania dostosowane do każdej konfiguracji – od mieszkania w mieście po ogród warzywny.
Do użytku wewnątrz, na balkonie lub w kuchni, wermikompostownik ceramiczny to szczególnie eleganckie i wydajne rozwiązanie. Ceramika, materiał naturalny i porowaty, naturalnie reguluje wilgotność wewnątrz pojemnika, co jest idealne dla dżdżownic. Nie zawiera żadnych tworzyw sztucznych, nie wydziela żadnych zapachów i doskonale wpisuje się w zadbane wnętrze. Właśnie to oferujemy w postaci naszego ceramicznego wermikompostownika do użytku wewnętrznego: przedmiotu wykonanego rzemieślniczo, kompaktowego, funkcjonalnego i na tyle estetycznego, by znaleźć swoje miejsce w kuchni lub salonie.
Do użytku na zewnątrz, w ogrodzie lub na tarasie, ceramiczny wermikompostownik do zakopania w ziemi to niezwykle pomysłowe rozwiązanie. Wsuwa się bezpośrednio w glebę grządki warzywnej lub do skrzynki uprawnej, a dżdżownice swobodnie przemieszczają się między kompostownikiem a otaczającą ziemią. Nawóz jest dostarczany w sposób ciągły, bezpośrednio do korzeni roślin, bez żadnych dodatkowych czynności. Dostępny w kilku rozmiarach od 1 do 12 litrów, dopasuje się do każdej przestrzeni – od prostej skrzynki balkonowej po duży ogród warzywny.
Niezależnie od wybranego modelu, należy przewidzieć osobny zakup dżdżownic kompostowych , jeśli nie są one dołączone do zestawu. To one wykonają całą pracę.
Wermikompost stosuje się w bardzo małych ilościach w porównaniu ze zwykłym kompostem, właśnie ze względu na jego wysokie stężenie składników odżywczych. W doniczkach lub skrzynkach wystarczy jedna lub dwie garście wermikompostu wymieszane z podłożem podczas przesadzania lub siewu. W przypadku roślin już posadzonych wystarczy nałożyć cienką warstwę na powierzchnię wokół podstawy rośliny, bez przykrywania, a podlewanie stopniowo rozprowadzi składniki odżywcze do korzeni.
W ogrodzie warstwa dwóch do trzech centymetrów na powierzchni gleby w zupełności wystarczy do wzbogacenia podłoża przed sadzeniem. Odciek z wermikompostowania, mocno rozcieńczony w wodzie niechloryowanej, stosuje się bezpośrednio do podlewania lub jako oprysk dolistny. Jak w przypadku każdego stężonego nawozu, nadmierne stosowanie może osłabić korzenie. Złota zasada wermikompostu to umiar: mniej, ale lepiej.
Pierwszy błąd polega na dodawaniu zbyt dużej ilości odpadów zbyt szybko na początku. Dżdżownice potrzebują czasu, by się zadomowić, zaaklimatyzować i rozmnożyć. W pierwszych tygodniach najlepiej dodawać niewielkie porcje i obserwować ich zachowanie. Jeśli odpady gromadzą się i nie są konsumowane, oznacza to, że populacja dżdżownic nie jest jeszcze wystarczająca lub że środowisko jest niezrównoważone.
Drugi błąd to zbyt duża wilgotność pojemnika do wermikompostowania. Środowisko przesycone wodą jest niedostatecznie natlenione, co stresuje dżdżownice i powoduje nieprzyjemne zapachy. Jeśli zawartość pojemnika wydaje się zbyt mokra, należy dodać podartego kartonu lub suchych liści i tymczasowo ograniczyć wilgotne dodatki.
Trzeci błąd dotyczy temperatury. Dżdżownice pracują optymalnie w zakresie od 19 do 29 stopni. Poniżej 10 stopni ich aktywność znacznie spada. Powyżej 30 stopni cierpią i mogą ginąć. Zimą zaleca się wniesienie pojemnika do środka. Latem należy trzymać go w cieniu i regularnie kontrolować wilgotność podłoża.
Związek między wermikompostem a akwaponiką jest na pierwszy rzut oka mniej oczywisty, ale jest realny i szczególnie trafny dla aquaponistów dążących do pełnej autonomii. W systemie akwaponicznym rośliny są żywione odpadami ryb przetworzonymi przez bakterie. Niektóre składniki odżywcze, zwłaszcza żelazo, wapń i pewne pierwiastki śladowe, mogą jednak brakować w dłuższej perspektywie w zamkniętym systemie.
Herbata z wermikompostowania, rozcieńczona w wodzie, może być stosowana punktowo jako naturalny mineralny suplement w niektórych rozsprzężonych systemach akwaponicznych, z ostrożnością i w małych ilościach, aby wzbogacić wodę w pierwiastki śladowe bez zakłócania cyklu biologicznego. Ponadto, dżdżownice kompostowe same w sobie mogą służyć jako żywy suplement pokarmowy dla niektórych gatunków ryb wszędożernych hodowanych w akwaponice, takich jak okoniowate lub łososiowate. To dodatkowe pozytywne koło : odpady kuchenne karmia robaki, robaki wzbogacają wodę i karmią ryby, ryby karmią rośliny.
Przyjęcie wermikompostu oznacza zmianę spojrzenia na odpady. To, co co tydzień lądowało w kosztu na śmieci, staje się zasobem. To, co stanowiło koszt w postaci komercyjnych nawozów, staje się bezpłatne i produkowane w domu. A ten codzienny gest, wrzucanie obierek do pojemnika, wpisuje się w szerszą logikę : konsumować mniej, produkować lepiej, zamykać cykle.
Czy masz ogród, balkon czy kilka roślin doniczkowych, wermikompost znajdzie u Ciebie miejsce. A jeśli uprawiasz akwaponikę, staje się on naturalnym uzupełnieniem Twojego systemu, w pełni spójnym z wartościami, które poprowadziły Cię ku tej praktyce. Twoje rośliny będą wdzięczne, a Twój kosz na śmieci trochę lżejszy.
Źródła
Oklahoma State University Extension, The Basics of Vermicomposting, Maksymalny wzrost dżdżownic w temperaturze 19–29 °C, wilgotność podłoża i podwojenie biomasy.
University of California Master Gardeners, Putting Worm Castings To Use, Ekskrety dżdżownic znacznie bogatsze niż zwykły kompost, zmniejszone dawki aplikacji i rozcieńczenie herbaty z wermikompostu.
New Mexico State University, Guide H-164, Vermicomposting, Wymiarowanie pojemnika, zagęszczenie dżdżownic, maksymalna głębokość i czas do pierwszego zbioru.
Eck i in., Exploring Bacterial Communities and Nutrient Cycles in Aquaponics, Springer 2019, Pierwiastki, których brakuje w obiegu zamkniętym i które może uzupełnić zewnętrzny dodatek.
Goddek et al., Challenges of Sustainable and Commercial Aquaponics, Sustainability 2015, Zmienność fosforu w akwaponice i zalety systemów rozdzielonych
New Mexico State University, Circular 680, Water Quality for Aquaculture and Aquaponics, Wpływ obciążenia organicznego na tlen i amoniak w zbiorniku
Dobór wielkości wermikompostownika należy oprzeć na ilości odpadów, nie na pojemności skrzynki. Poradniki wermikompostowania wydawane przez uczelnie podają prostą zasadę: około jednej dziesiątej metra kwadratowego powierzchni skrzynki na pół kilograma odpadów produkowanych tygodniowo. Gospodarstwo domowe wytwarzające dwa kilogramy obierek tygodniowo potrzebuje więc około czterech dziesiątych metra kwadratowego – co jest wartością bardzo skromną.
Gęstość populacji wynika z tej samej logiki. Przyjmuje się około 500 dżdżownic na 28 litrów objętości użytkowej; do przetworzenia pół kilograma odpadów w ciągu dwudziestu czterech godzin potrzeba około 900 gramów dżdżownic, czyli około dwóch tysięcy osobników rozrodczych. Kolejna kwestia, o której początkujący często zapominają: głębokość nie powinna przekraczać 20–30 centymetrów – w przeciwnym razie dno się zagęszcza, traci tlen i staje się beztlenowe.
Dobra wiadomość: nie trzeba od razu kupować docelowej populacji. Kolonia w sprzyjających warunkach podwaja swoją masę w ciągu około sześćdziesięciu dni, co pozwala zacząć od małego i dać systemowi czas, by sam dostosował się do rzeczywistej ilości wytwarzanych odpadów.
Należy liczyć od dwóch do trzech miesięcy do pierwszych zbiorów – tyle czasu potrzeba, by ściółka zniknęła, a dżdżownice zasiedliły całą skrzynię. Przyspieszanie tego procesu nie ma sensu.
To prawie zawsze ziemiórki, nieszkodliwe dla dżdżownic, lecz sygnał, że słodkie odpadki pozostają odkryte. Na ogół wystarczą cztery działania.
Populacje same się załamują, gdy tylko źródło cukru zostanie usunięte, bez żadnego stosowania środków chemicznych.
Tak, bez problemu. Dżdżownice zużywają zgromadzoną ściółkę, gdy nie są dokarmiane, więc kilkutygodniowa nieobecność nie stanowi dla nich żadnego problemu. Przed wyjazdem załaduj pojemnik normalną porcją – bez przesady – i przykryj grubą warstwą nawilżonego kartonu.
Prawdziwe zagrożenie jest termiczne, nie żywieniowe. Dżdżownice rozwijają się najlepiej w zakresie około 19–29 stopni, przy wilgotności środowiska utrzymywanej na poziomie 70–85 procent. Pojemnik wystawiony latem na pełne słońce wysycha i przegrzewa się w ciągu kilku dni, co zabija kolonię o wiele skuteczniej niż głodówka.
Nie, i jest to istotna kwestia bezpieczeństwa. Odciek z wermikompostownika to żywy ładunek organiczny. Wlany do zbiornika zużywa tlen podczas rozkładu, mętni wodę i może uwalniać amoniak w najbardziej nieodpowiednim momencie dla ryb.
Jego rozsądne zastosowanie dotyczy roślin – do podlewania skrzynki uprawnej w obiegu oddzielonym lub doniczek, nigdy przed rybami. Prawdziwa wartość tego odcieku leży gdzie indziej. Opublikowane pomiary wykazują bardzo zróżnicowane stężenia fosforu w poszczególnych systemach akwaponicznych, rzędu 1 do 17 mg/L, i właśnie tego rodzaju składniki zewnętrzny dodatek organiczny może uzupełniać – w oddzielnym obiegu.
Zdecydowanie odradza się tego w systemie sprzężonym. Podłoże do uprawy akwaponicznej jest stale przepływane przez wodę wracającą do zbiornika z rybami, dlatego wszystko, co trafi do skrzynki, trafia ostatecznie do zbiornika. Wermikompost uwalniałby drobne cząsteczki zatykające podłoże oraz ładunek organiczny, którym biofiltr nie powinien się zajmować.
W skrzynce odsprzęgniętej, gdzie roztwór nie jest zawracany do ryb, sytuacja wygląda inaczej i niewielkie dodatki są do rozważenia. Granica, którą warto zapamiętać, jest więc hydrauliczna, a nie chemiczna – wszystko zależy od tego, czy woda wraca do ryb, czy nie.
L'aquaponie n'est plus l'apanage des particuliers ou des entreprises, elle pousse aujourd'hui sa course jusque dans les couloirs des hôpitaux, les ateliers des lycées professionnels, les cours des EHPAD et même les cours d'établissements
L'aquaponie n'est plus l'apanage des particuliers ou des start-up innvoantes, elle s'installe désormais dans les écoles communales et les jardins partagés. Pour les collectivités, c'est devenu un outil au croisement de l'alimentation, de la
En aquaponie, les poissons et les plantes partagent la même eau, ce qui rend la plupart des insecticides inutilisables. Les auxiliaires, ces insectes et acariens prédateurs ou parasitoïdes, deviennent alors la seule stratégie vraiment
Wyobrażamy sobie akwaponikę w ogrodzie lub szklarni. Rzadko na szkolnym dziedzińcu, w szpitalnym ogrodzie zbiorowym lub w holu centrali. A przecież to właśnie tam daje ona niektóre z najbardziej niezwykłych efektów : wyciszenie, ciekawość,
Twoje sałaty akwaponiczne nagle zaczynają strzelać w górę, liście stają się gorzkie i pojawia się łodyga kwiatowa : to wybijanie w pędy kwiatowe, zjawisko niemal systematyczne w lipcu i sierpniu. Dobra wiadomość — zrozumienie
Wyjeżdżasz na dwa tygodnie w lipcu, a Twój system akwaponiczny działa bez Ciebie : ta myśl słusznie Cię niepokoi, bo upały, parowanie i karmienie ryb rodzą konkretne pytania. Dobra wiadomość — dobrze przygotowany system
Szklarnie i zestawy akwaponiki
Znajdź szklarnię lub zestaw do akwaponiki, o którym zawsze marzyłeś ! Modele gotowe do użytku, by łatwo zacząć przygodę z akwaponiką.
Świat ROŚLIN
Nasiona, podłoża, nawozy, komposty i akcesoria ogrodnicze do udanej produkcji warzyw w akwaponice.
Świat RYB
Pokarm, stawy, akwaria, systemy analizy wody i różne akcesoria dla dobrostanu Twoich ryb.
Świat Wyposażenia
Pompy, filtry, napowietrzacze, grzejniki, oświetlenie, rurociągi i akcesoria do wyposażenia i zabezpieczenia Twojego systemu akwaponicznego.
Świat SZKOLEŃ
Książki i praktyczne szkolenia z akwaponiki, agroekologii i samowystarczalności żywnościowej.
