Aquaponie, die de viskweek en de plantenteelt combineert, wekt steeds meer interesse. Als u zich in het avontuur wilt storten, is de keuze van de soorten een cruciale stap in uw project.
De keuze van de vissen is een bepalende factor voor het slagen van een aquaponisch systeem. Of u nu kiest voor siervissen of uw installatie gericht is op voedselproductie, de geselecteerde vissen hebben een rechtstreekse invloed op de waterkwaliteit, de groei van de planten en het algehele evenwicht van het ecosysteem.
In dit artikel helpen we u de soorten te bepalen die het best bij uw project passen, afhankelijk van uw doelen, uw voorkeuren en de technische bijzonderheden van uw aquaponisch systeem.
De goudvis is ongetwijfeld de meest gebruikte soort in de aquaponie. Hij kan in een klein bassin leven en grote temperatuurschommelingen verdragen. Robuust en zeer tolerant, past hij zich goed aan gematigd of koud water aan.
De koikarpers, groter, zijn ideaal in een buitenvijver en voegen met hun felle kleuren een esthetische toets toe. Deze vissen zijn niet bestemd voor consumptie, maar ze dragen doeltreffend bij aan de stikstofkringloop door voedingsrijk afval voor de planten te produceren. Zorg er enkel voor de vijver niet te overbevolken om het water proper te houden (een goede filtratie en regelmatige waterverversingen helpen het evenwicht te bewaren).
Voor zeer kleine systemen of aquaria die aan aquaponie zijn gewijd, kan men kiezen voor kleine tropische vissen. Guppy's bijvoorbeeld zijn levendbarende vissen die zeer weerbaar en makkelijk te kweken zijn. Ze planten zich snel voort, wat boeiend kan zijn om te observeren. Deze levendbarende soorten kunnen zich aan frisser water aanpassen en kunnen doorgaans van april tot oktober buiten blijven. Er is echter een terugvaloplossing nodig voor de winter.
Hoewel hun voedingswaarde voor de planten geringer is, vormen ze een speelse en educatieve keuze om te beginnen. Andere aquariumvissen zoals kempvissen, gourami's, ancistrussen en bepaalde cichliden kunnen in deze context eveneens geschikt zijn.
De regenboogforel is gegeerd om haar fijne vlees en haar snelle groei. Ze heeft fris (10 tot 18 °C) en goed belucht water nodig, wat haar ideaal maakt voor installaties die de temperatuur en de beluchting fijn beheersen, maar lastig om in de zomer in stand te houden.
De snoekbaars, eveneens een edele vis die in de gastronomie wordt gewaardeerd, verdraagt meer wisselende temperaturen en blijft relatief tolerant. Minder gangbaar in de aquaponie, vormt hij een mooie kans.
Tot slot onderscheidt de gewone karper, net als de koikarper, zich door zijn robuustheid. Als alleseter past hij zich makkelijk aan aquaponische systemen aan. Hij is perfect voor eenvoudige systemen, met name buiten of in een logica van voedselautonomie.
De juiste keuze hangt af van uw lokale klimaat, uw doelen en de technische beperkingen van uw aquaponisch systeem.
De tilapia is de emblematische soort van de tropische aquaponie. Makkelijk te kweken, weinig veeleisend qua zuurstof en zeer bestand tegen schommelingen in de waterkwaliteit, gedijt hij tussen 22 en 30 °C. Zijn snelle groei en zijn vlotte voortplanting maken hem tot een strategische keuze voor productie in grote hoeveelheden.
De Afrikaanse meerval verdraagt op zijn beurt extreme omstandigheden, waaronder zuurstofarm water. Hij is een carnivoor en groeit snel, wat hem tot een rendabele soort maakt voor goed uitgebalanceerde systemen.
De nijlbaars, massiever, is geschikt voor grote bassins. Hij levert een zeer gewaardeerd vlees, maar vereist een goed waterbeheer en een specifieke voeding.
Niet alle soorten leven goed samen : sommige zijn agressief, andere te gevoelig of gestrest in aanwezigheid van andere soorten. Bovendien kunnen hun behoeften qua temperatuur, zuurstof of voeding onverenigbaar zijn. Zo is het riskant om goudvissen samen met tilapia's te houden, of forellen met exotische vissen.
Als u meerdere soorten wilt introduceren, kies dan vissen van vergelijkbare grootte, met vreedzaam gedrag en met nauw aansluitende leefomstandigheden (voorbeeld : koikarpers en goudvissen).
Vaak is het eenvoudiger om bij één soort per systeem te blijven om de stabiliteit en het gemak van onderhoud te garanderen.
Kies een kwaliteitsvolle visvoeding, aangepast aan de soort die u kweekt. Bijvoorbeeld eiwitrijke korrels voor carnivoren zoals de forel of de meerval, en plantaardige korrels voor alleseters zoals de tilapia of de karper.
Over het algemeen wordt aangeraden kleine hoeveelheden voeding één tot twee keer per dag te geven, die de vissen in enkele minuten kunnen opeten. Verwijder eventuele resten met een schepnet om het water niet te vervuilen.
Een goed voedingsevenwicht bevordert de groei van de vissen en beperkt de afvalproductie, wat het filtratiesysteem ontlast en het water properder houdt.
De visdichtheid is een fundamentele parameter in de aquaponie. Te veel vissen = overbelasting met afval, watervervuiling, stress en ziekten. Te weinig = gebrek aan voedingsstoffen voor de planten.
In de aquaponie thuis ligt het evenwicht vaak rond 15-20 kg vis per kubieke meter water, maar dat hangt af van het soort vissen, de filtratie en de hoeveelheid gekweekte planten.
Begin altijd met een matige dichtheid. Observeer hoe de nitraatgehaltes en de toestand van de vissen evolueren. Als de planten voedingsstoffen tekortkomen, kunt u de populatie geleidelijk verhogen. Bij twijfel is het beter om minder gezonde vissen te hebben dan te veel lijdende dieren.
De keuze van de vissen in de aquaponie is niet onbelangrijk : ze moet in lijn zijn met uw klimaat, de bijzonderheden van uw installatie en uw productiedoelen. Tropische soorten zoals de tilapia of de Afrikaanse meerval blinken uit in een warme of verwarmde omgeving, terwijl lokale vissen zoals de forel, de snoekbaars of de gewone karper eerder geschikt zijn voor gematigde systemen.
Naast de keuze van de soorten berust het succes van uw systeem op een algeheel evenwicht : waterkwaliteit, afvalbeheer, populatiedichtheid en nauwgezet onderhoud. Aangepast materiaal en een regelmatige opvolging van de parameters zijn onmisbaar om een stabiel en productief ecosysteem in stand te houden.
Met andere woorden, elke gekozen vis is een pijler van uw aquaponisch ecosysteem. Neem de tijd om een weloverwogen keuze te maken, want die zal niet alleen de gezondheid van uw planten beïnvloeden, maar ook de duurzaamheid en de productiviteit van uw hele installatie.
Bronnen
New Mexico State University, Rossana Sallenave, Important Water Quality Parameters in Aquaponics Systems, CR-680, Temperatuurbereiken voor warmwatersoorten en koudwatersoorten, drempelwaarde voor opgeloste zuurstof.
University of Florida IFAS Extension, HS1252, A Practical Guide for Aquaponics as an Alternative Enterprise, Bezettingsdichtheden, watertemperaturen voor tilapia en voerrantsoenen naar visgrootte.
ITAVI, Aurélien Tocqueville, Réglementation et aquaponie, premier tour d'horizon, 2020, Toegestane soorten in Frankrijk en status van uitheemse soorten in gesloten circuit.
SMIDAP, Étude de faisabilité technico-économique d'un pilote d'aquaponie en Pays de la Loire (OPRA 2), 2018, Werkelijk gedrag van forel in de winter en snoekbaars in de zomer op een Frans pilotproject.
Mathilde Eck, Oliver Körner, M. Haïssam Jijakli, Nutrient Cycling in Aquaponics Systems, in Aquaponics Food Production Systems, 2019, Deel van de stikstof uit het voer dat daadwerkelijk door de vissen wordt opgenomen en beschikbaar komt voor de planten.
De vraag raakt twee verschillende obstakels. Het eerste is reglementair: tilapia staat niet op de lijst van soorten die voorkomen in Franse wateren, waarop eerder karper, forel, baars, snoekbaars en zeelt staan. Een exotische soort is alleen denkbaar in een volledig gesloten installatie, zonder enige lozing naar het oppervlaktewater, en voor commercialisering gelden aanzienlijk strengere regels.
Het tweede obstakel is thermisch. Tilapia heeft watertemperaturen van rond 28 à 30 °C nodig, stopt met eten bij circa 15 °C en overleeft geen water dat naar 10 °C zakt. In ons klimaat betekent dat een groot deel van het jaar verwarmen, met de bijbehorende energiekosten.
Als u vlees wilt produceren zonder te verwarmen, zijn forel in het koele seizoen en daarna snoekbaars of karper de rest van het jaar een veel beter antwoord op die vraag, met als bijkomend voordeel dat het gangbare soorten in Frankrijk zijn. Tilapia blijft interessant binnenshuis bij verwarming, op kleine volumes en als experiment.
Reken in gewicht, niet in aantal. Praktijkervaring situeert een comfortabele bezettingsdichtheid voor thuissystemen rond de vijftien kilo per kubieke meter, oftewel ongeveer drie kilo vis per 200 liter. Dat is weinig, en dat is bewust zo.
Bij de start kunt u beter de helft van die waarde aanhouden, met slechts enkele exemplaren. U breidt de populatie uit zodra uw ammoniak- en nitrietmetingen meerdere weken achter elkaar op nul blijven staan.
Het hangt volledig af van de soort, wat meteen de belangrijkste reden is om die te kiezen op basis van uw klimaat.
Houd er rekening mee dat bacteriën in koud water ook trager werken. Een buitensysteem filtert 's winters minder goed, wat eigenlijk niet erg is omdat de vissen dan ook veel minder eten.
Er spelen te veel factoren mee om een eerlijk getal te kunnen geven. In een onverwarm thuissysteem meet u de groei beter in seizoenen dan in weken.
Dit gedrag wijst op een tekort aan opgelost zuurstof, of op water dat irriterend is geworden door een piek in ammoniak of nitriet. Het gehalte opgelost zuurstof moet boven de 5 mg/L blijven, en dat neemt juist af wanneer het water opwarmt of de bezetting toeneemt.
Grijp in de juiste volgorde in: voeg direct extra beluchting toe, stop met voeren, meet ammoniak en nitriet, en schaduw het bad als het in direct zonlicht staat. Als de tests goed uitvallen, is het probleem thermisch en moet u koelen of meer circulatie creëren.
Zonder vissen is er geen sprake meer van aquaponie maar van hydroponie, omdat er niemand meer is die stikstof aanlevert. Sommige opstellingen maken gebruik van gemineraliseerde organische stoffen, maar dat vereist een veel nauwkeuriger beheer dan een bak met goudvissen.
Er bestaat een tussenweg: weinig vissen, spaarzaam gevoerd, en een bescheiden teeltoppervlak. Het systeem blijft in balans, maar levert simpelweg minder op.
Aquaponie combineert op harmonieuze wijze visteelt en plantenteelt in een duurzaam kringloopsysteem. Maar om deze aquatische tuin echt productief te maken, is het belangrijk te weten welke planten u moet kiezen.
Tussen juli en augustus kan uw vijver enkele honderden liters per week verliezen zonder dat u het merkt. Goed nieuws: deze verliezen berekenen is eenvoudig, en bijvullen zonder uw vissen te verstoren is net
Aquaponie wordt vaak geassocieerd met vijvervissen zoals goudvissen en koikarpers. Toch bestaat er een variant die op maat is voor onze gematigde streken, ons koele klimaat en onze winters : de salmoponie. Forellen, beekridders,
Men spreekt vaak over wat aquaponie produceert. Maar zelden over wat de vissen die het laten functioneren beleven. Zijn ze simpelweg getolereerd in een systeem dat is ontworpen om te produceren, of kan aquaponie
Stel u voor dat uw tuin een mini-ecologische boerderij wordt ? Dankzij aquaponiekassen en kits voor buiten produceert u uw eigen duurzame voeding, volledig autonoom.
Aquaponie is veel meer dan een kweektechniek: het is een levend ecosysteem waarin vissen en planten samen opgroeien in volledige harmonie. Deze duurzame aanpak, geïnspireerd op de werking van de natuur, trekt steeds meer
Kassen & aquaponiekits
Vind de kas of het aquaponiekit waar u altijd van gedroomd hebt ! Kant-en-klare modellen om eenvoudig te starten met aquaponie.
Wereld van PLANTEN
Zaden, substraten, meststoffen, compost en tuinbouwaccessoires voor een geslaagde groenteteelt in aquaponie.
Wereld van VISSEN
Voeding, vijvers, aquaria, wateranalyseapparatuur en diverse accessoires voor het welzijn van uw vissen.
Wereld van Uitrusting
Pompen, filters, beluchters, verwarmingen, verlichting, leidingen en accessoires om uw aquaponiesysteem uit te rusten en te beveiligen.
Wereld van OPLEIDING
Boeken en praktische opleidingen over aquaponie, agro-ecologie en voedselautonomie.
